Kütahya Eskişehir Savaşları

Tarihnotları Sosyal Ağlarda

İnönü Savaşları’nda yenilgiye uğrayan Yunanlılar,Ankara Hükümeti’nin kabul etmediği Sevr Antlaşması’nı uygulayabilmek için ,İngilterenin desteğiyle Anadolu’ya sürekli kuvvet yığarak Türklere karşı saldırı hazırlığında bulunuyordu.
Yunan isgaliYunanlıların Bursa bölgesinde bulunan 3 ncü Kolordusu 8 Temmuz 1921 sabahı Orhaneli Müfrezemize taarruz etti.Temmuzun 10. günü düşmanın bir fırkası  Yenişehir istikametinde ilerleyerek ileri kıtalarımızı çekilmeye mecbur etti. Bu fırka hemen sonra Yenişehir’i işgal etti. Köprühisar’a bir kuvvet sevkederek Pamucak Geçidi’ni de bir alay piyade ile tuttular. Diğer bir düşman fırkası da İnegöl yönünde ilerlemişti. Bu fırka 9 Temmuz’da İnegöl’e girdi. Yenişehir’i işgal eden Yunan fırkası,Bursa – Orhaneli – Tavşanlı – Kütahya genel istikametini takip ederek 11 Temmuzda karşısındaki zayıf örtme kuvvetlerini attı ve aynı gün10 ncu Tümeni ile Harmancık’a, 7 nci Tümeni ile de Avdan’a ulaştı.
12 Temmuzda 3 ncü Yunan Kolordusu’nun ileri hareketi yine devam etmiş 10 ncu Tümen Yeniköy batısına, 11 nci Tümen’in 17 nci Piyade Alayı Ballısaray bölgesine ulaştılar. 1 nci Süvari Tümeni tarafından kapatılan Gediz bölgesinde harekâtta bulunan 9 ncu Yunan Tümeni üç kolla Kütahya istikametinde hareket ederek akşamleyin Yağmurlar – Efendi Köprüsü hattına ulaşmıştı.
11 nci Yunan Tümeni Yenişehir doğusunda Köprühisar da, 3 ncü Yunan Tümeni negöl doğusunda Kurşunlu’da, 2 nci Kolordu birlikleri Yüylük, Aslıhanlar,Oturak dolaylarında, Güney Tümenler Grubu’na ait birlikler Afyon batısında idi. Genel olarak Yunanlılar 12 Temmuz akşamı Kütahya güneyinde Teke Yaylası – Afyon batısı -Sadıkbey – Çatkuyusu – Resul Tepe -Yenice – Genişler – Abya güneyi – Saraycık -Yağmurlar – Efendi Köprüsü ve Kütahya batısında Yeniköy – Karakoya ve kuzeyde Tahtaköprü – Nazifpaşa – Köprühisar hattına ulaşmıştı.
Karargahı Kütahya’da bulunan 3 ncü Grup Komutanlığı birliklerinden 1 nci Süvari Tümeni asıl kuvvetleriyle Dereköy istikametinde çekilmiş 24 ncü, 4 ncü ve 41 nci Tümenler Kütahya batı ve güneyindeki mevzileri işgal etmişlerdi.
13 Temmuz günü gelişen harekâttan sonra,368 demiryolu hattının kavşak noktası olarak stratejik önemi büyük olan Afyon ikinci defa işgal edilmiştir.Yunanlılar, Sipsin – Elpirek hattına ulaşmış, 1 nci Kolordu, Beyköy -Belcemeşe ve Bayırlı sırtında; 2 nci Kolordu Kadımürsel, Tatarmahmut, Çakırsaz,Abyadağında; 3 ncü Kolordu, Dutlar, Yeniköy, Derbent,Bozbelen’de, kuzey Tümenler Grubu Pazarcık (Pazaryeri), Bilecik ve Köprühisar’da bulunuyordu.
14 Temmuz’da düşmanın asıl kuvvetleriyle Afyon – Döğer ve Çekürler kesimindeki çarpışmalarda Yunanlıların üstünlüğü açıkça belli olunca, burada kesin sonuçlu muharebelerin sürdürülmesi uygun bulunmadı. Bu kesimde mevzii muharebeler verilerek düşmanın oyalanmasına ve kayıplara uğratılmasına çalışıldı.
Yunanlıların asıl kuvvetleriyle Döğer dolaylarından, Seyitgazi yönünde, solyan ve gerilerimize yaptığı şiddetli ve sürekli saldırılar, karşı taarruzlarla durduruldu.
15 Temmuz harekatı, Yumruçal kesimi hariç, genellikle Türk kuvvetleri için başarılı geçti. Batı Cephesi Komutanlığı bugünkü harekât sonunda Yunanlıların Setyitgazi istikametinde bir kuşatma veya Nasuhçal kesiminde bir yarma harekâtı
yapacağı düşüncesinde idi.
Batı Cephesi Komutanlığı 15 Temmuz’da cereyan eden harekât ve olaylara göre durum muhakemesini yapmış ve Genelkurmay Başkanlığı’na verdiği raporda,Yunan Ordusunun iki tümenle Bursa cephesinde, iki tümenle Tavşanlı bölgesinde, bir tümenle Kütahya karşısında, üç tümenle 4 ncü Gruba ve iki tümenle de 12 nci Gruba taarruz etmekte olduğunu bildirmiş, düşmanın muhtemel hareket tarzının da hazırlanmış mevzie çatmadan Seyitgazi istikametinde Nasuhçal – Kaltak Dağı üzerinden kanattan kuşatmak ve sonra yararak sonuca ulaşmak istediğini belirtmişti.
16 Temmuz günü cereyan eden muharebelerde, Yenişehir Süvari müfrezesi tarafından geri alınmış ve bu kasabanın kuzeyindeki Beşikkaya Tepesi de akıncı kolları tarafından işgal edilmişti. 1 nci Grup bölgesinde düşman kesif faaliyetleriyle yetindi; 5 nci Grup bölgesindeki düşman 10 ncu Tümeni ile Parmakören – Çal Dağı hattına, 7 nci Tümeniyle Çal Dağı – Seydiköy hattına ilerlemeye devam etti.
Boztepe’de cereyan edenkanlı muharebelerde düşman başarı sağladı.Düşmanın yeni teşkil edilen 5 nci Grup kesimindeki taarruzları akşama kadar Tavşanlı – Kütahya şosesi boyunca kuzeydeki Arslanlı kesiminde etkili olmuştu. 4 ncü Grup bölgesinde düşmanın üstün kuvvetlerle yaptığı taarruzlar sonunda Nasuhçalın 4 km. batısında Yumruçal’a kadar geniş bir gedik açılmış ve Türk birlikleri geri çekilmek zorunda kalmıştı.Yumruçal ve Çatal tepelerde çok şiddetli savaşlar oldu.
Yunanlıların işgal ettikleri Çatal Tepe’yi geri almak için 4 ncü Türk Tümeni büyük bir çaba harcadı. Fakat bu tümenin kahraman komutanı Nazım Bey’in şehit düşmesine rağmen tepe geri alınamadı.
Batı Cephesi birlikleri 16/17 Temmuz gecesi Kütahya mevzilerini bırakmak zorunda kalmış, böylece Kütahya muharebeleri sonuçlanmış bulunuyordu. 3 ncü Grup Cephesinden ilerleyen 9 ncu Yunan Tümeni 17 Temmuz günü saat 14.30’da bir mukavemet görmeden Kütahya’ya hakim olmuştu.
Böylece Batı Cephesi birlikler, 18 Temmuz 1921 akşamı Eskişehir doğusu Seyitgazi hattına çekildi. Bu çekilişte, düşmanın takipte gösterdiği yavaşlık ve duraksama bütün birliklerimizin zayiat vermeden çekilmesini sağladı.

Eskişehir Muharebesi

Düzeltilen 7 sayılı Cephe emriyle Türk kuvvetleri, Beşkardeşler Dağı -Karacahisar – Sübren – Seyitgazi hattında 18 Temmuz akşamına kadar toplanmışlardı.
Bu cephede kuzeyden güneye doğru, Mürettep Kolordu 1 nci Grup, 3 ncü Grup, 4 ncü Grup, , 12 nci Grup toplanmıştı.
Yunan Ordu Komutanlığı Türklerin kuzeydoğuya doğru çekildiklerini fark ederek 19 Temmuz için kolordulara gereken emrini vermişti.Yunan kuvvetleri ileri harekata 19 Temmuz günü erken saatlerde geçtiklerinde, Batı Cephesi Komutanı
durumu tekrar muhakeme etmiş ve tertiplenme ve hazırlık için yeter zaman bulunmadığı düşüncesiyle Karacahisar-Sübren – Çilhane Dağı hattında kesin sonuçlu bir muharebenin kabulünün uygun olmayacağı kanısına varmış ve bu hatta oyalama muharebesi yaparak, asıl kuvvetlerin erkenden Bozdağ – Sevinç – Sultaniye – Derbent -Tatlı Baba hattına alınmasına karar vermiş ve emrini göndermişti. Ancak Eskişehir önlerinde durum kritik halde idi. Muharebe raporları alınamıyordu, birlikler irtibatlarını kaybetmişti.
19 Temmuz sabahı düşmanın Eskişehir’e yaklaşmış olması nedeniyle şehir boşaltılmaya başlandı.Önce şehirdeki ağırlıklar, mahalli hükümet ve birlikler şehri terk etmiştir. 3 ncü Depo Alayı da Ağapınar’a gitmiştir. İstasyonun tahrip edilmeden boşaltılması Ağapınar-Eskişehir, Eskişehir telgrafhanesinde düşman şehre yaklaşıncaya kadar karargahtan bir subay ve bir telgrafçı bırakılarak haberleşmeyi sağlaması ve bunlar için muhafız verilmesi, diğer yandan Eskişehir-Ağapınar arasında ve Porsuk üzerindeki büyük demiryolu köprüsünü istihkam Yüzbaşısı Cemal’in Eskişehir’den çıkacak son trenden sonra tahrip etmesi istenmiştir.
17.00’ye kadar şehir en son telgrafçıların ayrılmasıyla düzensiz bir şekilde boşaltılmıştır. Bu çekiliş birlikler üzerinde de daha fazla moral çöküntüsü oluşturmuştur. 3 ncü Yunan Kolordusu 7 nci Tümeni ile Çukurhisar’a ulaşırken 10 ncu Tümeni ile Eskişehir’ e girerek saat 20.00’ye kadar emniyet unsurlarını şehrin 10 km. doğusuna kadar sürdü.Aynı kolordu emrine verilen 9 ncu Yunan Tümeni de bir müfrezesini Kütahya’da bırakarak asıl kuvvetiyle Sofça-Sobran kesimine gelerek orada konmuştur.
3 ncü Grup kesiminde harekâtta bulunan 1 nci Yunan Kolordusu, 2 nci Tümeni ile Sultandağı’nı ele geçirdi. 1 nci Tümende Hasırcı – Uluçayır bölgesine ulaştı.
12 nci Tümenin Çilehane Dağı’ndaki Çiledede savaşları gece yarısı başarı sağladı.
20 Temmuz akşam durumuna göre iki Yunan tümeni395 kuzeye ilerleyerek Eskişehir ve güneyi kesimine yanaşmış,böylece, Eskişehir bölgesinde kuzeydekilerle birlikte beş tümen toplanmış bulunuyordu. Bu duruma göre düşman cephesinin orta kesiminde bir boşluk meydana gelmiş ve bizim için pek uygun bir durum hasıl olmuştu.
Bu durumdan faydalanılarak Eskişehir bölgesinde toplanmış bulunan beş tümenlik düşman kuvvetine bir taarruz yapılması mümkün ve pek uygun olacaktı. Cephe Komutanlığı’nca toplanan dokuz tümenle Eskişehir istikametinde 21Temmuz günü başlayan harekat şöyle gelişti;1 nci Grup kesiminde 3 ncü Yunan Kolordusu 20 Temmuz harekatına 21
Temmuzda da devam ediyordu. 10 ncu Yunan Tümeni’nin Sultaniye’nin kuzeydoğu tepelerine taarruz etmesi, 7 nci Yunan Tümeni’nin Eskişehir’in kuzeyden örtülmesi görevi devam ediyordu.

Türk 1nci Grubu’nun Bozdağ – Muttalip – Eskişehir istikametinde yaptığı karşı taarruz başlangıçta başarılı olmuşsa da düşmanın yan tesirleriyle geri atılmıştı. Bu birlikler Bozdağ’a çekildiler.

3 ncü Grup önce karşısındaki düşman taarruzunu durdurmayı sonra karşı taarruzu planlamıştı.

3 ncü Grub’un 4 ncü Grub’la koordine edilen karşı taarruz harekatında (4 ncü Grup Akpınar – Tahtalıbaba arasından taarruz edecek, 3 ncü Grup sağ kanattan taarruza katılacak) harekat başladıktan sonra 3 ncü Grubun sol kanadındaki 4 ncü Grup kıtalarının geri çekilmesi ve 3 ncü Grup ihtiyatlarının zamanında yetişememesi nedeniyle 21 Temmuz akşamı Batı Cephesindeki durum aleyhe dönmüştü.
Bu durumda geri çekilme zorunlu hale gelmişti.
22/23 Temmuz 1921 gece yarısı alınan Batı Cephesi Komutanlığı emrinde,12 nci Grup emrine Süvari Tugayından bir alay bırakılması; 5 nci Grubun Alpu (hariç)-Aziziye-Ortatepe-Mahmudiye-Ertuğrul kışlası-Çifteler hattında kalarak keşif ve temasın sürdürülmesine devam etmesi; 23 Temmuz’da düşmanın Düztepe-Mahmudiye-Çifteler hattının doğusuna geçirilmemesinin gerekli olduğu bildirilmiştir. Sakarya gerisine kadar asıl kuvvetlerin serbestçe çekilmesi düşünülmüştü.

21 Temmuz 1921’de başlayan Eskişehir Muharebesi Batı Cephesi birliklerinin Sakarya gerisine çekilmesi ile (25 Temmuz 1921) sona erdi.

Kaynak:Mubahat ERDOĞAN,Milli Mücadele`de Kütahya ve çevresindeki savaşlar,Yüksek Lisans tez çalışması, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı 2006,Kütahya

Henüz yorum yok.

Bir Cevap Yazın